Kiezen zonder dat je een keuze hebt

De illusie van spijt

• keer·punt (het; o; meervoud: keerpunten)
• 1 tijdstip waarop, gebeurtenis waardoor een beslissende verandering plaatsvindt:
• 2 punt waar moet worden gekeerd:

Ik maak elke dag talloze keuzes, echter het woord keerpunt duidt op een beslissing die een veel diepere impact heeft. Herinneringen komen in mij op aan het loslaten van mijn carrière in de marketing en sales, de geboorte van mijn zoon en het beëindigen van mijn huwelijk. Alle drie hadden een gigantisch effect op het leven wat ik leidde, mijn emotionele en mentale staat, maar ook mijn zelfbeeld en identiteit. Het waren keuzes waarbij niet alleen de richting veranderde, maar gevoelsmatig zelfs de weg waarop ik liep.

Het schrijven van dit artikel zorgt dat ik een diepere laag in mezelf afpel. Ik besef me dat er nog een gebeurtenis vóór zat. Een gebeurtenis die zo diepgaand was dat ik het grond onder mijn voeten vandaan sloeg over wie ik dacht dat ik was. En als ik er goed over nadenk is dat het startpunt geweest wat ertoe leidde dát ik mijn toenmalige vrouw ontmoette met wie ik een zoon kreeg en ook dát ik uiteindelijk ontslag nam.

De ‘reading’

Toen ik achtentwintig was zei een goede vriend mij dat ik eens een reading moest doen. Hij volgde die periode diverse trainingen op het gebied van intuïtieve ontwikkeling bij een spiritueel centrum. Na enkele basistrainingen kon je bij dit spirituele centrum de readingopleiding doen, waarbij je leert de energie van de ander te lezen. Aan de hand van beelden, gevoelens en woorden die intuïtief opkomen geeft de reader informatie en inzichten die uit de energie naar boven komen. Ik hoorde dat je bij datzelfde centrum tegen betaling een reading kon krijgen. Nuchter en nieuwsgierig als ik was, bedacht ik me dat het een leuk experiment was en ik ging erheen.

De reading was een ervaring om nooit te vergeten. Ik was er letterlijk en figuurlijk ondersteboven van. Er zaten twee mensen, leerlingen van de readingopleiding, die hun intuïtie gebruikten om mij te ‘lezen’. Ze zaten tegenover mij en vertelden mij ruim een uur lang wie ik was, vanuit diverse beelden die ze in zich op lieten komen. Door die beelden te beschrijven en te interpreteren beschreven ze precies wat ik voelde, wat ik belangrijk vond en wat er speelde op dat moment in mijn leven. Ik kan me niet meer precies herinneren wat ze hebben verteld, echter wat ze vertelden raakte me diep. Echt ontzettend diep. Het voelde alsof ze dwars door me heen keken en mijn diepste zielenroerselen konden waarnemen en hier woorden aan geven. Ze gaven woorden aan gevoelens, verlangens en pijnen die diep in mij verstopt waren en die door deze woorden plots springlevend werden. Woorden die ik er zelf niet aan kon geven omdat ik zelf niet wist waar ik zou moeten beginnen met het beschrijven van deze gevoelens.

Ik was echt van slag. Ik wist niet hoe ik het had, omdat ik me gezien voelde. Je zou kunnen denken dat ik daardoor heel blij zou zijn. Dat was ook zo. Het gaf me veel inzichten, maar het bracht tegelijk een diep en groot verdriet in mij naar boven, dat voortkwam uit de pijn dat ik me nooit werkelijk gezien had gevoeld. Een verlangen dat ik achteraf wel herkende, maar nooit aan wie dan ook zou kunnen uitleggen. En dat diepste verlangen werd gezien. Sterker nog, ik had me in mijn leven nog nooit zo gezien gevoeld als op dat moment bij deze twee totaal onbekende mensen.

Mijn keerpunt

Deze reading leidde er toe dat ik me inschreef voor de eerste basistraining intuïtie op het centrum waar ik uiteindelijk ruim vierenhalf jaar lang gemiddeld drie dagdelen per week zou verblijven. De opleidingen leerde me niet alleen anderen helderder zien, maar vooral mezelf. Ik kwam erachter dat mijn hele marketing en salescarrière was gebouwd op mijn verlangen om gezien en gewaardeerd te worden. Ik besefte me ook dat juist dat specifieke verlangen de oorzaak was dat ik zo goed was in de sales. Mijn verlangen om gezien en gewaardeerd te worden had er voor gezorgd dat ik als geen ander in staat was om verbinding te maken met een ander en de vaardigheden had ontwikkeld om de juiste snaar te raken bij de inkopers.

Als ik op mijn sales carrière terugkijk zie ik dat ik totaal geïdentificeerd was met de baan die ik had. Elke keer had ik een stap hoger gezet, verdiende ik meer en voelde ik meer status en ook dat ik meer impact had op de mensen in de organisatie waar ik werkte. In combinatie met alle salessuccessen kon dat mijn tekort aan zelfwaardering perfect opvullen. De opleidingen echter zorgden dat dit fundament, de diepste reden voor mij om in de marketing en sales te gaan langzaam scheuren begon te vertonen.

Elke cursus en retreat was ik stap voor stap dieper naar binnen gegaan waarbij ik mijn oude pijnen, overtuigingen, weerstanden en verlangens leerde kennen die mijn gedrag en keuzes aanstuurden. En nu ik mezelf steeds meer zag, meer waardering voelde voor wat ik zag en tegelijk liefdevol aanwezig kon zijn bij mezelf, hoe meer mijn buitenwereld niet meer leek te kloppen met mijn binnenwereld. Ik begon waardering te voelen voor mezelf waardoor ik het bedrijf, wat diende als voedselbron voor mijn honger naar waardering, niet meer nodig had.

Mijn collega’s zagen het als een donderslag bij heldere hemel dat ik plotseling ontslag nam. Enkelen verklaarden me voor gek dat ik mijn carrière losliet om parttime op de hogeschool te gaan werken omdat ze mijn keuze niet snapten. Het was een keerpunt, een weg waarbij ik een ander pad in sloeg als je alleen naar de buitenkant kijkt. Tegelijk was het ook een stap die onvermijdelijk was, die niets anders was dan het logisch vervolg op al die kleine stappen die ik daarvoor aan de binnenkant maanden daarvoor al had gezet.

Spijt

Achteraf terugkijkend voelt de stap als iets wat logisch en onvermijdelijk was. Eigenlijk was elke stap die ik afgelopen jaren gezet heb een logisch vervolg op de volgende stap, maar is dat niet altijd zo? Toch heb ik nog zeker tien jaar na het ontslag met regelmaat dromen gehad over het bedrijf. Verlangens naar die tijd kwamen terwijl ik onrustig wakker werd met piekergedachten en lichte gevoelens van spijt. Het was de leegte die op dat moment voelbaar was, waardoor mijn aandacht wegdreef naar het verleden. Het was ook de herinnering aan die periode waarin ik altijd de leegte vermeed door deze te vullen met aandacht van anderen. Toen hoefde ik de pijn van de leegte niet aan te kijken en had ik er ook niet zo’n last van. Het is de onprettige leegte die gevoelens van spijt oproept die vergezeld gaan met gedachten en herinneringen naar datgene wat allang voorbij is.

Herken je dit? Gevoelens van spijt bij de keuzes die je maakt? Terwijl je misschien ook weet dat je niet meer terug kunt naar de oude situatie?

We willen allemaal keuzes maken, maar zijn we niet vaak bang om spijt te gaan krijgen? Dat we niet meer terug kunnen omdat we iets kapot hebben gemaakt wat we niet meer kunnen herstellen? We zien de keuze voor ons liggen, maar durven niet de stap te zetten. Sommigen onder ons gaan piekeren, wikken en wegen om uiteindelijk een keuze te maken. Ook zijn er mensen die veelal impulsief zijn, net zoals ik destijds mijn keuze maakte, spontaan, bijna zonder nadenken wat voor mij een mooie strategie was om zo snel en pijnloos mogelijk het keuzeproces te doorlopen zonder te veel te hoeven voelen. Hoe jij ook tot je keuze komt, je herkent vast dat je wel eens spijt hebt gehad. Ik vroeg mezelf dan ook af of ik ook minder impulsief had moeten zijn. Dus ik besloot het gevoel van spijt eens te onderzoeken.

Terwijl ik hier over mijmer doe ik mijn ogen dicht en ga ik in gedachten terug in de tijd en verplaats me in de situatie van toen. De beelden komen helder voor mijn geest waarbij dezelfde gevoelens, gedachten en fysieke gewaarwordingen terugkomen als de dag van gisteren. Ik zie mezelf zitten in gesprek met de man die me aangaf dat ik eventueel voor mezelf kon beginnen als zelfstandig interim manager en daarbij tegelijk les kon geven op de hogeschool. Alsof ik weer in dezelfde situatie zit komen weer dezelfde gevoelens van ruimte en inspiratie op. En op een dieper niveau zie ik mezelf zitten met gevoelens van onrust, sterk verlangend naar iets nieuws.

‘Nee’ komt er in me op. Nee bedenk ik nu me nog steeds. Met deze emoties, gevoelens, overtuigingen en die staat van bewustzijn had ik in die situatie nooit een andere keuze kunnen maken. Ik voel me helder en ga op verder onderzoek naar andere keuzes die ik maakte waar ik ooit dacht, jammer dat ik dat toen deed. En elke keer als ik me een situatie terug voor de geest haal, waarbij de emoties van toen, de gedachten, overtuigingen en lichamelijke sensaties terugkomen kom ik tot dezelfde conclusie. Er was geen andere keuze mogelijk dan de keuze die ik toen maakte, net zo min als een knop van een bloem kan weigeren om haar bladeren te openen op het moment dat de zon opkomt. Met de gedachtes, gevoelens en het bewustzijn van toen was er maar een keuze mogelijk, ook al kan mijn hoofd achteraf daar bepaalde andere ideeën over hebben.

Keuzevrijheid

Van buitenaf gezien had ik destijds misschien een keuze, maar van binnen was er maar een optie mogelijk, zoveel is voor mij helder. Ik vraag dan mezelf af of ik nu op dit moment wel een vrije keuze heb. We weten dat onze overtuigingen, gevoelens en fysieke sensaties ons gedrag sturen. De gemiddelde mens heeft 20.000 tot 40.000 gedachten per dag, dus kan ik NU op dit moment bepalen welke daarvan naar boven komt? Nee, denk ik, ik kan jou niet de garantie geven dat ik op een willekeurig moment kan kiezen wat ik denk, gedachten overkomen me doorgaans. Kan ik dan op dit moment bepalen welke overtuigingen en emoties er zijn en hoe ik me voel? Als ik eerlijk ben zitten veel overtuigingen vastgeroest in mijn systeem, er ingebrand sinds mijn jeugd. Kan ik werkelijk NU kiezen voor een andere overtuiging? Veelal overkomt het leven me, net als die man die mij destijds verraste met zijn ideeën over een mogelijk nieuwe baan. Had ik mijn reactie kunnen sturen en kunnen bepalen hoe ik me toen zou voelen? Dat ontstond toch uit zichzelf? Nee, denk ik, want ik kan het leven niet bepalen en daarmee ook niet het effect van de gebeurtenissen in het leven op mijn gemoedstoestand vandaag. Dus ook de sensaties in mijn lichaam en de gevoelens die nu ontstaan kan ik niet kiezen.

Ik weet dat ik door mijn gedrag, de mate waarin ik sport of gezond eet en andere keuzes van vandaag mijn innerlijke welzijn van morgen kan beïnvloeden. Maar kan ik vandaag, nu, precies op dit moment bepalen welke gedachte, gevoelens en sensaties er NU opkomen? Waar zit nu werkelijk de keuze? Ben ik niet als een zaadje gevuld met emoties of gedachten die ook niet de keuze hebben of ze wel of niet ontkiemen, maar dat het afhangt van de toevalligheid van zon, zuurstof en voeding waardoor de ontluiking van start gaat?

Mijn keuzes zijn direct een gevolg van de relatie die ik op dit moment heb met mijn gevoelens, gedachten, overtuigingen, die weer komen uit mijn evolutionaire staat van zijn en alles wat ik hiervoor heb meegemaakt. Elke stap volgt uit de vorige bedenk ik me en ik herinner me een wetenschappelijk onderzoek wat liet zien dat we vaak denken ‘nu maak ik die keuze!’, terwijl het lichaam al ruim van te voren aangegeven heeft welke keuze het wordt. Met andere woorden, het brein geeft een signaal af waardoor ‘de mind’ het idee heeft dat wij NU de keuze maken, terwijl het lichaam en het brein, gemeten met instrumenten, duidelijk zichtbaar de keuze talloze seconden daarvoor in feite al gemaakt hadden. We voelen aan alles dat we een vrije keuze hebben of is het slechts een illusie van de mind?

Onze vrije keuze en de keuze voor vrijheid

Een ding wat ik zeker weet is hoe meer ik geïdentificeerd ben met mijn persoonlijkheid hoe minder keuzes ik heb. Die momenten ben ik immers verbonden met de bijbehorende overtuigingen en identiteit, zoals ik voorheen de succesvolle National accountmanager was die verslaafd was aan waardering en erkenning. Verbonden met de ‘ik’ die gehecht was aan verlangens om gezien te worden met bijbehorend automatische gedrag. En eerlijk gezegd, nog steeds komen die verlangens en pijnen af en toe op en dan merk ik direct dat mijn lichaam het overneemt. Ik hoor mezelf sneller praten, onrustig worden en ik zie dat ik mezelf groter maak. Ook hoor dat ik mezelf aan het verkopen ben terwijl ik me afvraag, waarom doe ik dat nu weer? De momenten dat ‘ik’ verbonden ben met mijn verlangens en pijnen reageer ik weer zoals toen, komen de gedachten en emoties weer op zonder dat ik daar bewust voor kies. Ik kan het niet helpen omdat het simpelweg ontstaat. Weg keuzevrijheid.

En dan komt er altijd weer een moment dat ik mezelf bewust wordt van de kleine ‘ik’, ik deze observeer en dan merk ik direct dat de gedachten, emoties en de fysieke sensaties in mijn lichaam tot rust komen. Het bizarre is dat hoe meer ik observeer, hoe meer rust er ontstaat. En ook daar vraag ik me af of ik een keuze heb. Heb ik daadwerkelijk gekozen om op dat moment bewust te worden van de kleine ‘ik’? Heb ik gekozen om te gaan observeren? Nee, ook dat ontstond gewoon. Ik werd bewust op het moment dat ik het toevallig zag. En hoe meer ik kan kijken hoe de sensaties ontstaan, opkomen en weer verdwijnen, hoe meer er rust ontstaat en ik het gevoel krijg dat ik controle heb. En ik besef me direct dat de gedachte die daar nu over opkomt ook spontaan opkomt. Een gedachte die ik ook weer niet gekozen heb. Een gedachte die uit het niets geboren is zoals deze ook in het niets weer verdwijnt. Ik weet het niet. Keuzevrijheid? Keerpunten? Bestaan ze wel? Is dat niet ook gewoon een verzinsel van het ‘ik’? Wat denk jij? En de gedachte die daar nu over opkomt? Heb je die bewust gekozen of ontstond die spontaan uit het niets en ben je daar nu bewust van?